Το Ανοικτό Πανεπιστήμιο δεν είναι ένα τυχαίο ίδρυμα. Είναι ένα ΑΕΙ με κοινωνικό χαρακτήρα, με οργανωτικές και ακαδημαϊκές υπερβάσεις, διέπεται από έναν κανονισμό λειτουργίας πρωτοπόρο, ο οποίος με τις ιδιαιτερότητές του, έχει αποτελέσει σημείο αναφοράς για όλα τα εκπαιδευτικά ιδρύματα της χώρας μας. Αρκετά χαρακτηριστικά και καινοτομίες των νέων μέτρων που υιοθετεί το Υπουργείο Παιδείας σήμερα, προέρχονται από τις δικές του εφαρμογές και εμπειρίες, όπως εσωτερική αξιολόγηση διδασκόντων και μεθόδου διδασκαλίας, κατάργηση τμημάτων και εισαγωγή προγραμμάτων σπουδών, χρήση σύγχρονων τεχνολογικών μέσων επικοινωνίας και υποστήριξης, κατάργηση του πρυτανικού συμβουλίου και θεσμοθέτηση ολιγάριθμης αλλά αντιπροσωπευτικής Συγκλήτου κ.α. Πρόκειται για ένα πανεπιστήμιο ευέλικτο, ανοικτό, δημοκρατικό, υπερβατικό, διαφορετικό, που επικεντρώνεται στο δικαίωμα όλων των ενδιαφερόμενων πολιτών για πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, παρέχοντας Πτυχία, Μεταπτυχιακά Διπλώματα Ειδίκευσης (Masters), Διδακτορικά Διπλώματα, Πιστοποιητικά Προπτυχιακής Επιμόρφωσης, Πιστοποιητικά Μεταπτυχιακής Επιμόρφωσης, Πιστοποιητικά Παρακολούθησης.

H δική μας σχέση με το Ε.Α.Π. ξεκίνησε ιδιότυπα. Μια φευγαλέα ματιά σε μια ηλεκτρονική αίτηση, μια στιγμιαία επιθυμία εισαγωγής, μια ανεξέλεγκτη νοσταλγία, αλλά και μια αναστάτωση των ενστίκτων  που χαρακτηρίζει τον άνθρωπο που κρύβεται κάτω από τον άνθρωπο. Μηχανικά και χωρίς καμία συναισθηματική φόρτιση συμπληρώνεις την αίτηση, πατάς υποβολή και το ξεχνάς. Η σχέση με το πανεπιστήμιο είναι ακόμα ανύπαρκτη, αν υπάρχει μια ιδέα, είναι αυτή της επιστροφής στα φοιτητικά έδρανα, με μια ωστόσο πιο θεωρητική διάθεση. Ώσπου μια μέρα, ένα απλό κι αυτοματοποιημένο μήνυμα  σε ενημερώνει για την επιτυχία εισαγωγής σου στο Πανεπιστήμιο. Ανάμεικτα συναισθήματα, κυρίως χαράς για την τύχη που σου χαμογέλασε, αφού κληρώθηκες ανάμεσα σε χιλιάδες ανθρώπους, που κάποιοι από αυτούς επιχειρούν χρόνια να εισαχθούν αλλά η τύχη δεν έχει αποφασίσει ακόμα.

Αρχικά αυταπατάσαι, εκτιμάς πως πρόκειται για κάτι απλό κι εύκολο, αφού η επαναφορά του φοιτητικού τίτλου ξυπνάει μνήμες αλλά δεν επιτρέπει και βαθυστόχαστες αναλύσεις. Κάνεις σκέψεις, με τις οποίες δεν φαίνεται να αντιμετωπίζεις κάποια δυσκολία, είτε από εμπειρία, είτε από ωριμότητα, σαφέστατα όμως επειδή αγνοείς τις απαιτήσεις της νέας σου ιδιότητας. Και λίγο παρακάτω ερχόμενη αντιμέτωπη με τα βιβλία, τις σημειώσεις, το συνονθύλευμα από τις νέες κι άπειρες πληροφορίες, την πίεση και το άγχος της συγγραφής της πρώτης εργασίας, τις αυστηρές προθεσμίες και τα χρονοδιαγράμματα παραδόσεων, έρχεται η στιγμή που αρχίζεις πλέον να συνειδητοποιείς το βαθμό δυσκολίας με τον οποίο θα αναμετρηθείς για τα επόμενα τουλάχιστον τέσσερα χρόνια της ζωής σου. Μια συνειδητοποίηση ανατροπής, όχι τόσο για τη δυσκολία αυτή καθαυτή, αλλά επειδή συνειδητοποιείς πόσο αυθαίρετα είχες υποτιμήσει  τις σπουδές στο Ανοικτό Πανεπιστήμιο. Τα νέα δεδομένα πρέπει να βρουν τη θέση τους άμεσα και με ιεράρχηση τέτοια , ώστε να βρεις τρόπο και ρυθμό να εντάξεις τις νέες υποχρεώσεις, χωρίς να διαταράξεις όσα ήδη σε συνθέτουν. Το Πανεπιστήμιο διεκδικεί ισότιμα τη θέση του, αλλά σε μια χρονική στιγμή που έχεις ήδη αποκτήσει δουλειά, οικογένεια, φίλους, υποχρεώσεις, όλα διαμορφωμένα να δομούν την καθημερινότητα και που απαιτούν ήδη κόπο και χρόνο. Όμως είσαι ξανά φοιτητής, αυτό είναι πια γεγονός, η προθεσμία παράδοσης της πρώτης εργασίας είναι γνωστή και μη προσπελάσιμη και εσύ επιτρέπεται μόνο να τα καταφέρεις.

Έχεις ήδη καταβάλει ένα αρκετά μεγάλο ποσό για τα δίδακτρα του έτους, μια υποχρέωση με ιδιαίτερη αξία, ακριβώς γιατί οι σπουδές απαιτούν την ωριμότητα να μπορείς να στερείσαι κάτι άλλο ή πολλά άλλα στη θέση του πανεπιστημίου. Και αυτό για πολλούς δεν είναι εύκολο και όχι, δεν είναι απαραίτητο πως  ο καθένας έχει την ευκολία να φοιτήσει στο ΕΑΠ , είναι τόσες πολλές οι δύσκολες περιπτώσεις σχετικά με αυτό. Αυτό που είναι σαφές, είναι πως για το λόγο του ο καθένας, που τις πιο πολλές φορές είναι μια βαθύτερη ανάγκη, έχει αποφασίσει να υποστηρίξει τις πιο αυστηρές αποφάσεις και στερήσεις, προκειμένου να σπουδάσει.

Η πρώτη εργασία, γιατί στο ΕΑΠ το σύστημα απαιτεί αρκετές γραπτές εργασίες που αποτελούν μέρος της εξεταστικής διαδικασίας, συν τις τελικές εξετάσεις, δημιουργεί ένα ευάλωτο κλίμα. Ύλη άγνωστη και σύνθετη πέρα από το δικό σου πεδίο γνώσεων, για την εκπόνηση ενός κειμένου μεγάλο σε έκταση , πλούσιο σε ξένη βιβλιογραφία, τεκμηριωμένο ιστορικά και δομημένο πάνω σε συγκεκριμένη μορφή , ικανή να  καλύψει το θέμα. Μια πληθώρα δεδομένων που συγκροτείται και αποδίδεται σε κείμενο μέσα από τη δική σου ικανότητα σύνθεσης και γραφής που  αναγάγει το κείμενο σε προσωπικό και μοναδικό δημιούργημα. Το αντικειμενικό της υπόθεσης δεν επιτυγχάνεται πάντα, βιώνεις εκρήξεις χαράς και εκρήξεις απελπισίας, ωστόσο μαθαίνεις με τον καιρό να δείχνεις ανεκτικότητα απέναντι στις βλακώδεις ανησυχίες που αντλούνται από το φόβο της αποτυχίας και που εντελώς παράλογα της αποδίδεται. Εντούτοις, σταδιακά αναπλάθεται μια νέα προσωπικότητα που χαρτογραφεί τον αγώνα αυτής της προσπάθειας και αν τα καταφέρει διερευνάς έτσι  και τα νέα όρια των αντοχών σου. Σε ενδυναμώνει η αποκάλυψη κρυμμένων δυνατοτήτων που ανασυνθέτουν το χαρακτήρα, αποκαλύπτουν την ευρύτερη εικόνα σου, και αυτοματοποιούν τη διαδικασία υιοθέτησης θετικών κι απόρριψης αρνητικών προτύπων. Πρόκειται δηλαδή για ένα διαρκές «regeneration» με οδηγό τον ίδιο σου τον εαυτό. Η κατάκτηση της γνώσης είναι μια σύνθετη , διαρκής και επίπονη διαδικασία, με την ανυπακοή να οργιάζει. Έχει μαζί της αρκετή μοναξιά, πολύ αγωνία, αρκετές αστοχίες που σου κλέβουν χρόνο και απαιτούν διπλάσιο για να βγεις πάλι στο φως. Είναι μια μάχη που δίνεται κάθε μέρα ενάντια στην ανεπαρκή κατανόηση και που με έναν περιπαιχτικό τρόπο η γνώση στην αρχή κρύβεται, μέχρι να πειστεί πως ήρθες για να μείνεις .

Ως φοιτητής, δεν απαγκιστρώνεσαι εύκολα από την ανθεκτικότερη φιγούρα του καθηγητή. Είναι ο άνθρωπος που συμβολοποιεί το πανεπιστήμιο, που συνεργάζεσαι, που σε μαθαίνει, που σε εμπνέει, σχέση ανυπέρβλητη από παλιά. Πόσο μάλλον όταν πίσω από αυτές τις μορφές αποκαλύπτονται άνθρωποι με πλούσια και πολυσχιδή ακαδημαϊκή πορεία, με ηχηρό βιογραφικό, ποιότητα χαρακτήρα και που κυρίως επιδιώκουν να καταλάβεις την αξία της γνώσης για την οποία σου μιλούν. Το αίσθημα ευθύνης απέναντι μας, είναι αυτό που σε ωθεί να προσπαθήσεις λίγο παραπάνω κάθε φορά που κουράζεσαι, που δεν έχεις χρόνο, που εξαντλείσαι και καλώς ή κακώς, είναι πολλές αυτές οι φορές. Πρόκειται για τη διαδραστική σχέση, γι αυτή την αμφίδρομη αντίδραση με καταλύτη τη γνώση, που αν ανατρέξουμε στη χημεία, η ενέργεια που εκλύεται κατά την πραγματοποίησή της είναι τρομακτική.

Συνεχές και καθημερινό διάβασμα, αλληλοδιαδεχόμενες και συχνά επικαλυπτόμενες εργασίες, καλύπτουν σχεδόν ασφυκτικά το χρόνο. Δεν είναι εύκολο, έχεις ξεχάσει να μένεις ώρες καθηλωμένος σε ένα γραφείο, χαμένος μέσα σε σελίδες βιβλίων. Είναι δύσκολο όταν όλα και όλοι σε καλούν, εσύ να απαντάς “έχω διάβασμα”. Κάποιοι κατανοούν και επιβραβεύουν, κάποιοι αναρωτιούνται ειρωνικά. Κάποιες φορές αναρωτιέσαι και εσύ… αν κάνεις σωστή επιλογή για όσα αφήνεις και όσα νέα διεκδικείς γιατί ποτέ δεν μπορείς να είσαι σίγουρος, ξέρετε. Το εναρκτήριο λάκτισμα για μια διαφορετικού τύπου ενασχόληση με το παρελθόν της Ελλάδας, αρχαίο και νεότερο, είναι ευτυχώς ισχυρό. Θέλεις να μάθεις όσα αγνοείς, διεκδικείς τη γενικότερη γνώση, ως μέσο για την απόκτηση μιας ανώτερης εμπειρίας κι άποψης για τη ζωή, ένα διευρυμένο τρόπο σκέψης, μια αναμόρφωση του ίδιου σου του χαρακτήρα, μια ανάπλαση της προσωπικότητάς σου. Σταδιακά και πολύ συνειδητά  η μελέτη σε συνδυασμό με τη γνώση επιτρέπουν μια μοναδική αίσθηση πληρότητας. Αρχαίο θέατρο, Ελληνική Γραμματεία, Αρχιτεκτονική, Ζωγραφική, Μουσική, Ιστορία, Ελληνική Διασπορά, Αρχαία Φιλοσοφία, Βίος στην Αρχαία Ελλάδα, κάποια από τα επιστημονικά πεδία μέσα στα οποία όσο χάνεσαι, τόσο αισθάνεσαι το πραγματικό μέγεθος των πραγμάτων και γίνεσαι πιο σεμνός και πιο αυτάρκης. Η αρχική επιθυμία έχει γίνει ανάγκη, σταθερή, που με έναν τρόπο εξάρτησης όσο σε πνίγει, τόσο σε συμπληρώνει.

Κάποιοι από εμάς θα σταθούμε αισίως λίγο πιο τυχεροί, αποκτώντας όπως όλα δείχνουν και σπουδαίες φιλίες, ένα από τα μεγάλα δώρα του πανεπιστημίου. Φιλικοί δεσμοί αναπτύσσονται, παρά τις λίγες ευκαιρίες συνάντησης τόσο με τους καθηγητές, όσο και με τους συμφοιτητές σου. Ο περιορισμένος χρόνος της δια ζώσης επικοινωνίας, δεν αποτελεί εμπόδιο στη δημιουργία σχέσεων που στηρίζονται πέρα από την αναπόδραστη κι αναμενόμενη συνεργασία, σε κοινά ενδιαφέροντα εκτός πανεπιστημίου. Η σύμπλευση στα μονοπάτια της ιστορίας κάποιους από εμάς θα μας κρατήσει σε παράλληλες πορείες καθημερινής έκφρασης και αναζήτησης, παίζοντας με τις προσωπικές προοπτικές και επανεπινοώντας απλούς τρόπους επικοινωνίας καθημερινής χρήσης .

Και έτσι, η αρχική θεωρητική επιθυμία φοίτησης, αποκτά διαφορετική φόρτιση με την αναζωπύρωση του έρωτα της ανάγνωσης και της μελέτης. Μελετώντας τα αρχαία κείμενα και την αρχαία σκέψη, τότε που σου επιφυλάσσονται οι κορυφαίες εμπειρίες, υποχωρεί αμετάκλητα ένας τρόπος σκέψης και στη θέση του μπαίνει η ωραιότερη ίσως από τις εμμονές, η συστηματική ενασχόληση με ένα επιστημονικό θέμα. Οι ” Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό “, δεν αφορούν μόνο μια εσωτερική και πνευματική ζωή, αλλά εμπλέκονται και με την καθημερινή ζωή, ενδυναμώνοντας τα στοιχεία εκείνα που σου επιτρέπουν να είσαι αυτό που δεν προσποιείσαι πως είσαι.

Κείμενο: Αμαλία Δημητροπούλου & Ντία Καραλή